ورزش یا خواب؛ کدام‌یک ناجیِ سلامت قلب و مغز است؟

فرارو- در حالی که خواب و ورزش هر دو ستون‌های اصلی سلامت به شمار می‌روند، نتایج یک مطالعه جدید با داده‌های واقعی زندگی روزمره نشان می‌دهد کیفیت خواب می‌تواند عامل تعیین‌کننده‌تری برای فعال‌بودن در طول روز باشد.

به گزارش فرارو به نقل از ایتینگ ول، بر اساس یک پژوهش تازه اغلب بزرگسالان در عمل با دشواری جدی برای رسیدن هم‌زمان به میزان توصیه‌شده‌ی خواب و فعالیت بدنی روبه‌رو هستند. این مطالعه نشان می‌دهد اگرچه هم خواب کافی و هم تحرک بدنی منظم از پایه‌های اصلی سلامت به شمار می‌روند، اما بسیاری از افراد در زندگی روزمره نمی‌توانند هر دو را در سطح مطلوب حفظ کنند.

پژوهشگران در این تحقیق با تحلیل داده‌های طولانی‌مدت و واقعی به دنبال پاسخ به یک پرسش قدیمی بودند: خواب شبانه و میزان تحرک روزانه چگونه بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند؟ این مطالعه تلاش می‌کند تصویری دقیق‌تر از تعامل این دو رفتار کلیدی سلامت در شرایط واقعی زندگی ارائه دهد؛ موضوعی که سال‌هاست مورد توجه دانشمندان حوزه‌ی سلامت قرار دارد.

خواب و فعالیت بدنی هر دو نقشی حیاتی در حفظ سلامت جسم و روان دارند و شواهد علمی نشان می‌دهد که این دو به‌طور متقابل بر هم اثر می‌گذارند. تحقیقات پیشین ارتباط میان فعالیت بدنی منظم و متوسط با بهبود کیفیت و مدت خواب را نشان داده‌اند، در حالی که سبک زندگی کم‌تحرک اغلب با خواب بی‌کیفیت و ناکافی همراه بوده است. از سوی دیگر، پژوهشگران فرضیه‌ی یک رابطه‌ی دوطرفه را مطرح کرده‌اند؛ به این معنا که تحرک می‌تواند خواب را تقویت کند و کم‌خوابی نیز ممکن است توان جسمی و میزان فعالیت روزانه را کاهش دهد. با این حال، یافته‌ها در مطالعات مبتنی بر پایش واقعی افراد، به‌ویژه در بررسی تعامل‌های روزبه‌روز، همواره یکدست و قطعی نبوده است.

این مطالعه چگونه انجام شد؟

این پژوهش مشاهده‌ای گسترده توسط محققان دانشگاه فلایندرز در شهر آدلاید استرالیا انجام شد و بر داده‌هایی متکی بود که از ابزارهای پوشیدنی مصرفی به دست آمده‌اند. در این تحلیل، اطلاعات بیش از ۷۰ هزار بزرگسال که بین ژانویه ۲۰۲۰ تا سپتامبر ۲۰۲۳ تحت پایش قرار داشتند، بررسی شد؛ بازه‌ای زمانی که داده‌های گسترده و متنوعی از الگوهای خواب و تحرک روزانه افراد فراهم کرد.

شرکت‌کنندگان برای اندازه‌گیری ویژگی‌های مختلف خواب، از جمله مدت خواب، کارایی خواب و زمان بیداری در تخت، حسگرهایی را زیر تشک خود قرار داده بودند. علاوه بر این، هر فرد از یک ساعت هوشمند استفاده می‌کرد که تعداد گام‌های روزانه را ثبت می‌کرد. تیم پژوهشی سپس بررسی کرد که الگوهای خواب شبانه چه ارتباطی با میزان فعالیت بدنی در روز بعد دارند.

یافته‌های اصلی چه بودند؟

نتایج نشان داد که تنها درصد اندکی از شرکت‌کنندگان به‌طور مداوم هر دو توصیه‌ی اصلی سلامت را رعایت می‌کنند. بر اساس داده‌ها، فقط ۱۲.۹ درصد از بزرگسالان به‌طور منظم هم بین هفت تا نه ساعت در شب می‌خوابیدند و هم روزانه بیش از ۸ هزار قدم برمی‌داشتند؛ آماری که به‌خوبی دشواری حفظ تعادل میان خواب و تحرک را نشان می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین یافته‌ها این بود که خواب تأثیر بیشتری بر فعالیت بدنی دارد تا برعکس. افراد معمولاً در روزهایی بیشترین تعداد گام را ثبت می‌کردند که شب قبل حدود شش تا هفت ساعت خوابیده بودند؛ نه پس از شب‌های بسیار کوتاه و نه بعد از خواب‌های بسیار طولانی. همچنین کیفیت بهتر خواب با افزایش تعداد قدم‌ها در روز بعد ارتباط داشت.

در مقابل، میزان تحرک روزانه تأثیر چندانی بر خواب شب همان روز نداشت. تعداد قدم‌های بیشتر تنها با تغییرات اندک در مدت و کیفیت خواب همراه بود. این یافته نشان می‌دهد که فعالیت بدنی روزانه، دست‌کم در کوتاه‌مدت و از یک شب به شب دیگر، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به خواب ندارد.

این نتایج در زندگی واقعی چه معنایی دارند؟

برای بسیاری از بزرگسالان، کنار هم قرار دادن خواب کافی و ورزش منظم در برنامه‌ی روزانه، هدفی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد. این مطالعه نشان می‌دهد که تمرکز بیشتر بر خواب می‌تواند به افزایش سطح فعالیت بدنی در روز بعد کمک کند. به بیان دیگر، خواب خوب ممکن است پیش‌نیاز تحرک کافی باشد.

همچنین این تصور رایج که «هرچه بیشتر ورزش کنیم، بهتر می‌خوابیم» لزوماً همیشه درست نیست. این یافته می‌تواند توضیح دهد چرا برخی افراد با وجود فعال بودن، همچنان با مشکلات خواب دست‌وپنجه نرم می‌کنند و چرا بهبود عادات خواب می‌تواند بخشی مهم از حفظ سبک زندگی فعال باشد.

اگر با خواب خود مشکل دارید، کارشناسان توصیه می‌کنند از راهکارهای مبتنی بر شواهد علمی برای بهبود روتین و محیط خواب استفاده کنید؛ از جمله خنک و تاریک نگه‌داشتن اتاق خواب، پرهیز از استفاده از صفحه‌نمایش‌ها در ساعات نزدیک به خواب، و توجه به عادات آرام‌بخش پیش از خواب. حتی انتخاب خوراکی‌ها یا نوشیدنی‌های مناسب شبانه نیز می‌تواند در این مسیر نقش داشته باشد.

به باور متخصصان، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که خواب و ورزش نباید به‌عنوان دو هدف جداگانه و مستقل دیده شوند. درک بهتر تعامل میان این دو می‌تواند به تدوین توصیه‌های سلامت‌بینانه‌تر و واقع‌گرایانه‌تر کمک کند؛ رویکردهایی که به‌جای ترجیح دادن یکی به بهای دیگری، از هر دو به‌طور هم‌زمان حمایت کنند. در نهایت، سلامت پایدار زمانی حاصل می‌شود که خواب و تحرک، نه در رقابت، بلکه در کنار یکدیگر تقویت شوند.