حقایقی درباره آتش که شاید تا امروز نمیدانستید
آتش، هم دشمن و هم دوست ماست؛ از گرمای نخستین اجداد تا شعلههای مهارناشدنی جنگلها، این نیروی پرقدرت، هرگز دست از شگفتی نکشیده است.
آتش فناوری کهنی است که نقش پررنگی در شکلگیری تکامل انسان داشته. اجداد ما از آتش برای امنیت، پختوپز و نگهداری غذا استفاده میکردند. درعینحال گاهی هم دور آتش جمع میشدند تا داستان بگویند، اطلاعات فرهنگیشان را منتقل کرده و پیوندهای اجتماعی بسازند.
اما امروزه آتش بیشتر بهعنوان یک ابزار صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد؛ هرچند که با زندگی روزمره و آیینهای ما هم گرهخورده؛ سادهترین مثال شمعهای کیک تولد است که به لطف آتش آنها را روشن میکنیم.
با این وجود آتش همین امروز هم مثل میلیونها سال پیش و در عین قدرت ویرانگریاش، میتواند چشماندازهای ما را دگرگون کند؛ چرا که قدرت بینظیری در احیای کل اکوسیستمها دارد.
آتش برای همه ما کاملاً آشناست؛ هرچند که بهسختی میتوان آن را تعریف کرد. واقعاً آتش چیست؟ شاید بهتر باشد سؤال را به نحو آسانتری مطرح کنیم:
اجزای تشکیلدهنده آتش چیست؟
برای روشن کردن آتش به سه چیز نیاز داریم: سوخت (چیزی برای سوختن)، اکسیژن و یک جرقه اولیه یا منبع گرما. این ترکیب بهعنوان "مثلث آتش" شناخته میشود. درعینحال میتوان سوخت و اکسیژن را "واکنشدهندهها" و گرمای اولیه را "انرژی فعالسازی"نامید.
در صورت وقوع آتشسوزی در جنگل، مواد آلی از جمله چوب، نقش سوخت را ایفا میکنند. اکسیژن که در هوا موجود است و انرژی فعالسازی از منابع مختلفی مثل صاعقه یا فعالیتهای انسانی تأمین میشود. با حذف یکی از این واکنشدهندهها، آتش نمیتواند به سوختن ادامه دهد.
به همین خاطر هم برای مهار آتشسوزی جنگل، با پاشیدن آب، سعی میکنند تا گرما را از بین ببرند. بدین ترتیب آب به بخار تبدیل شده و با جایگزینی به جای هوا، آتش را خفه میکند.
محصول بهدستآمده از آتش
محصول اصلی آتش، انرژی است که به همراه گازهای دیاکسید کربن (CO2) و بخارآب تولید میشود. وقتی سوخت بیشتر از اکسیژن برای سوختن در دسترس باشد (اتفاقی که در آتشسوزیهای جنگل بیشتر شاهدش هستیم)، محصولات جانبی دیگری هم تولید میشوند.
یکی از این محصولات "دوده" است؛ ذرات کربنی که نیمی از آنها سوخته است. درنهایت آن چیزی که ما هنگام آتشسوزی تجربه میکنیم، نتیجه تعامل این محصولات با هم است.
گرمای حاصل از آتش، ناشی از انرژیای است که به شکل گرما به سمت بیرون تابش میکند. محصولات گازیِ داغ، از آنجا که چگالی کمتری نسبت به هوای سرد اطراف دارند، به سمت بالا حرکت میکنند؛ این گازها ذرات دوده که به دلیل دمای بالا، به رنگ زرد-نارنجی میدرخشند را با خود حمل میکنند.
در جریان آتشسوزی جنگل، این دودههای درخشان هستند که ما آنها را بهصورت "شعله" میبینیم. شعلهها درواقع فراتر ازآنجاییکه ما میبینیم امتداد پیدا میکنند. وقتی دوده بالاتر میرود، سرد شده و نوری با رنگهایی ساطع میکند که ما قادر به دیدنشان نیستیم؛ مثل نور فروسرخ.
